ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

37

سفرنامه شاردن ( فارسى )

صدارت پسرش « 14 » ميان دو دولت مبادله شد ناپختگى و عدم شايستگى و ناخوش خيالى مسيو دولاهه - پدر - مسيو دولاهه - پسر - و مسيو دونوانتل ، سه تن سفيران فرانسه در باب عالى بوده است . هر چند مىتوان يارى دادن امپراتور فرانسه را به ژرمنها و ونيزيها عليه امپراتورى عثمانى از جمله موجبات تحميل غرامتهاى سنگينى كه عثمانى بر بازرگانان فرانسوى مقيم آن سرزمين وارد آورد ، و صدمات و لطمات بزرگى كه طىّ مدّت بيست سال بر آن زد ، به شمار آورد ، اما بىگمان مهم‌ترين عامل اين خصومت به شرحى كه گذشت رنجش و كينه‌ورزى بوده است . بارى ، صدراعظم عثمانى در پى بهانه و فرصت مناسب بود تا صدمات عظيم‌ترى به سياست و بازرگانى فرانسه وارد آورد . اتفاق را بسى برنيامد كه براى اعمال نيّت خود بهانهء خوبى به دست آورد . توضيح اين‌كه مقارن اين زمان ميان عثمانيها و ونيزيان جنگ سختى درگرفت ؛ فرانسويان چندان كه توان داشتند به ونيزيان كمك كردند و آنان را به ادامهء جنگ برانگيختند . مسيو دولاهه نيز به دستور دولت متبوع خود محرمانه در تحكيم وضع بازرگانى و گرمى بازار داد و ستد آنان جهد بليغ مىكرد ، و نقشه‌هاى جنگى عثمانيان را بر ايشان مىنمود . اتفاق را در سال 1659 يكى از مردمان فرانسه به نام ورتامن كه در كاندى - كرت - مىزيست و در ونيز شغل معتبرى داشت از فرمانده عالى سپاه ونيز اجازه گرفت تا به قسطنطنيه سفر كند . هنگام عزيمت ، فرمانده سپاه بسته‌اى آگنده از نامه‌ها و اسناد محرمانه به او سپرد تا به سفير فرانسه در باب عالى بدهد . ورتامن كه به جدّ بر اين نيت بود تابعيت تركان را بپذيرد پس از رسيدن به قسطنطنيه بدون درنگ خود را به قائم مقام صدراعظم معرفى كرد و گفت بدين قصد به آن جا آمده است تا به دين حنيف اسلام بگرود ، و در جامعهء مسلمانان درآيد . همچنين گفت بستهء بزرگى از نامه‌ها و اسناد محرمانه را به او سپرده‌اند كه به سفير فرانسه بدهد ، و چون از امروز پيوند خود را از فرانسه و كيش مسيحيّت بريده است آن بسته را به او تسليم مىكند . نايب صدراعظم نيز بسته نامه‌ها و دستورهاى محرمانه را همچنان سربسته به ادرنه كه در آن هنگام مقرّ دربار عثمانى بود فرستاد . ورتامن اين مرد خيانتگر بدمنش

--> ( 14 ) - فاضل احمد پاشا كه پس از پدرش نخست وزير شد در همين سمت به سال 1676 ميلادى 1054 خورشيدى درگذشت .